Omarm de olijfboom

Why Do I See You In Everything? ontluikt vanonder het aardoppervlak waarop een enkele olijfboom wegzinkt in de vroege ochtendmist. Daarna lost de sequentie op in een gepixelde waas, als herinnering die aan het vervagen is. Groene vlekken spoelen over het scherm, bladeren in de wind, ontwortelde bomen op een vrachtwagen, dan de iriserende gele vlekken van taxi’s op een pleintje bij valavond. Vanachter de korrelige sluier van het beeld scandeert een groepje betogers. “Shahba, As-Suwayda, 11 augustus 2011”, herhaalt de stem achter de camera, “Een vredevol protest, zonder enige vorm van geweld.” Waarna die de leuze naar de betogers terugroept: “Het Syrische volk is verenigd!” Het zijn de beelden van Nabil Altawil en Qusay Awad, twee vrienden die elkaar kennen sinds hun kindertijd en als zestienjarigen samen de straat opgingen tijdens de Syrische revolutie. In dit moment begint de lange, tedere omhelzing tussen de twee, waarin de blik van de een de ander de hele film vasthoudt.

Het langspeeldebuut van Rand Abou Fakher ontvouwt zich als een architectuur van herinneringen waarin intieme scènes van Nabil en Qusay afwisselen met beelden uit hun eigen archief van verzet. Wanneer de twee over de grond rond de olijfboomgaard lopen, lijkt het alsof ze daarmee de bodem van hun herinneringen betreden. Scènes van een protest in Berlijn spelen zich af in dezelfde mentale ruimte als de archiefbeelden uit 2011, verbonden door dezelfde fysieke, gejaagde camerabeelden. De filmmaker verweeft de tijdlijnen steeds verder met een ingetogen poëzie. De tiener die in Syrië de straat opging, ontmoet in Berlijn dezelfde uniformen. Gezichtsloze autoriteiten transformeren zich moeiteloos ongeacht de context, en alles begint op elkaar te lijken in de draaikolk van geschreeuw en geautomatiseerde bevelen. Dan terug naar de slaapkamer, waar de streling van een hand het gewicht draagt van een decennium.

De tijd plooit opnieuw terug op zichzelf wanneer Nabil na de val van Assad naar Syrië vertrekt. Van onder een grijze hemel ziet Qusay via FaceTime het hertekende landschap van As-Suwayda, kijkt toe hoe families op de vlucht slaan, hoe Nabil een ziekenhuis binnenstapt. Hoe verder de film vordert, hoe meer de archiefbeelden je tot stilte dwingen. De rol van getuige wordt constant doorgegeven, van Qusay naar Nabil, naar ons als kijker en weer terug. Hier switchen de lichamelijke handycambeelden naar het perspectief van bewakingscamera’s. De camera hangt nu vast in de hoek van de ruimte, als een verstomde toeschouwer van de gruweldaden die zich onder diens oog afspelen en voor wie deze beelden niet verschillend zijn van de uren daarvoor. Het getuigen wordt hier nog meer een plicht.

Abou Fakhers aangrijpende gedicht is even meedogenloos als troostend in de manier waarop het intimiteit aan geweld koppelt. “Ik voel hem naar me kijken en ik voel me veilig”, zegt Nabil aan het begin van de film. De ongefragmenteerde aandacht die de mannen voor elkaar hebben is een geste van eenvoudig, maar onvoorwaardelijk respect. Daarmee brengt Why Do I See You In Everything? onze eigen versplinterde aandacht gestaag terug naar het lichaam: een hand door het haar, een kus op het voorhoofd. Deze simpele gestes werken niet alleen helend, maar ontkleden ook de harde, gedisciplineerde mannelijkheid die door autoriteiten (en protesteerders) wordt geëtaleerd.

Uiteindelijk keert de film terug naar waar hij begon: de aarde, en de olijfbomen. Hun takken schieten op uit de diepe, geologische tijd van de aarde en sluiten zich als een omhelzing rond de twee mannen die er lopen. De titel stelt een vraag die de film zonder woorden beantwoordt. Wie elkaar zo lang heeft vastgehouden, door gevangenschap, ballingschap en oorlog heen, ziet de ander overal: in een archiefbeeld, op een scherm, in de zwarte stenen die aan de takken van de boom hangen.