Ze draagt de wereld op haar schouders

389 stoeltjes en 8 staanplaatsen telt de zaal in het Royal Court Theatre in Londen, allemaal zijn ze volzet. De voorstelling volledig uitverkocht. Een handvol gelukkigen, inclusief mezelf, vullen de felbegeerde return tickets waarvoor enkele uren aanschuiven een vereiste was. Zowel voor als na de voorstelling bruist de theaterfoyer van gesprekken.

Een totaal ander verhaal zijn de 331 zitplaatsen die de vier zalen in cinema Lumière te Brugge gezamenlijk tellen, en die vrijwel nooit gevuld raken tijdens het MOOOV Filmfestival.

Waar ik in Londen al uren op voorhand ter plekke was, hol ik in Brugge vlak voor de filmvoorstelling nog snel naar de kassa: “Een ticketje met een accreditatiepas alsjeblieft.” Zelfs dan blijk ik een van de eersten in de zaal. De andere bioscoopgangers stromen pas binnen tijdens de reclamespotjes en zijn na afloop van de film weer even snel verdwenen. Toch valt er in beide zalen eenzelfde ironie te bespeuren; de voorstellingen over adolescente vrouwen en hun turbulente leefwereld worden voornamelijk bijgewoond door zestigplussers. Voor mezelf is de materie een recent verleden, voor hen zal het een kwestie zijn van nét iets verder in hun geheugen te graven. Maakt op zich niet uit, toch?

Wanneer Fereshteh (Cutting Through Rocks), een tienermeisje uit een ruraal Iranees dorp, na een lange tevergeefse strijd om op school te blijven toch uitgehuwelijkt wordt, hoor ik achter me het gegniffel van een diepe mannenstem. Als Shelby Holcomb in het theaterstuk John Proctor Is the Villain haar leerkracht confronteert met zijn seksueel machtsmisbruik – “Wow yeah it’s funny you’re asking me to leave when six months ago you were asking me to come” – erger ik me aan het luidkeelse gelach van iemands oma en opa.

Zelf snak ik even naar adem.

De rollen draaien om als ik spontaan (mee)lach wanneer er een schijnbaar ongepaste grap wordt gemaakt en ik de ogen van de andere bioscoopgangers op mij voel branden.

Zijn we naar dezelfde film/voorstelling aan het kijken? Vraag ik me geregeld af.

Zodra op scherm of scène (Goodbye Sisters, John Proctor Is the Villain, The World of Love) een lachbui overslaat in gutturaal huilen en even snel weer in gelach, ontstaat er een geroezemoes “ik snap het niet, zijn ze nu aan het lachen of wenen?”

Beide, denk ik bij mezelf, dat is toch duidelijk?

Verlangend mijmer ik terug naar mijn ervaring in het Londense theater. John Proctor Is the Villain werpt een blik op een klas middelbare scholieren, uit een conservatief Amerikaans gehucht, die een feministische club willen oprichten tijdens het hoogtepunt van de #metoo-beweging in 2018. Het stuk schetst een verbazingwekkend realistisch plaatje van de middelbareschoolervaring als tienermeid; verwarrend, turbulent, hilarisch, intens… Het script zit boordevol schijnbaar tegenstrijdige emoties, verwarring, ontlading, intertekstualiteit naar onnozele grapjes, tedere dialogen… Het stuk is herkenbaar, en resoneert.

De (weinige) jonge theatergangers vinden elkaar in de menigte, delen opinies, verhalen en (kwetsbare) herinneringen alsof we al jaren bevriend zijn. Kunst en cultuur bewijzen zo nogmaals verbindend te werken.

Ik zet mijn zinnen op zulke (soortgelijke) ervaringen tijdens het MOOOV Filmfestival en blader gretig door het programmaboekje. Synopsissen lezen, trailers bekijken… Amoeba (2025) bemachtigt als eerste een plekje op mijn kijklijst, dank aan de herkenbare, sarcastische dialogen en het rebelse karakter van de personages die al in de trailer te spotten zijn. De film volgt Choo Xin Yu (Ranice Tay), een rebelse scholier die haar strenge meisjesschool in Singapore wakker schud wanneer ze met drie klasgenoten een bende vormt.

The World of Love (2025) voeg ik ook al snel toe. In die Zuid-Koreaanse film weigert Jooin (Seo Su-bin), in een staat van woede, een petitie te tekenen, waardoor er drama losbreekt in haar klas. Tegelijkertijd blijkt haar eigen verdoezelde verleden een zware last op haar schouders te zijn. Desalniettemin wordt Jooin, als zovele meisjes, onderschat en vervolgens gemisinterpreteerd als een tegendraadse-en-oppervlakkige flirt. Over onderschatten kunnen de Iranese meisjes uit de documentaire Cutting Through Rocks (2025) uitgebreid meepraten. Zo komt ook die film onverwacht op mijn lijst terecht. Wanneer de Nepalese zussen in de documentaire Goodbye Sisters (2026) een inkijk geven op hun relatie, hun intiemste momenten, hun huil-en-lach-buien… veroveren zij eveneens een plaats. Ten slotte vervolledigt The Virgin of the Quarry Lake (2025) het rijtje, met slechts een afbeelding van protagonist, Natalia (Dolores Oliverio), die met traanogen en een lege blik voor zich uitstaart naar een hoop vlammen. De Argentijnse film zoemt in op de (destructieve) omvang die de jaloezie van een tienermeisje kan aannemen.

De rode draad door deze 5 uur en 16 minuten aan film is niet simpelweg het personage van de adoloscente vrouw, maar de gelaagdheid van de desbetreffende meiden, de genuanceerde manier waarop alle aspecten van hun persoonlijkheden en relaties worden blootgegeven. Het zijn de, makkelijk-te-missen, details die deze films zo ongelooflijk herkenbaar en pakkend maken. Moet je je dan altijd in een film herkennen om die te begrijpen of ervan te genieten? Het blijft een eeuwenoude vraag die hoogstwaarschijnlijk nooit een eenduidig antwoord zal hebben. Het mooie aan film (en theater) is net de capaciteit om slechts voor heel even, een uur of twee-drie, zijn toeschouwers te transporteren naar een ander universum, hen vanaf de eerste rij het verhaal van een onbekend personage te laten volgen. Het MOOOV-programma bestaat bijna uitsluitend uit films afkomstig uit voor ons (Vlamingen en Nederlanders) vreemde werelden; van Libanon en Palestina over Vietnam tot Nepal. Vanuit de rode cinemastoel ben ik me maar al te bewust van mijn eigen onwetendheid. De andere bioscoopgangers zijn dat ook, leid ik af uit enkele gesprekken in de gangen van Lumière: “Goh, ik wist niet dat het zo erg was daar”, “Ik begreep het niet helemaal, maar ik ken ook nul de botten van dat land.”

Die empathie en dat zelfbewustzijn blijven echter zoek tijdens de coming-of-agefilms over tienermeisjes. Begripvolle anekdotes worden ingeruild voor impulsieve gedachten: “Ieuw”, “Maar allee, dat gaat erover”, “Toch een beetje overdreven allemaal”. Kwalijk kan ik het hen niet nemen. Het is een rollercoaster, het leven van het tienermeisje. Zoals elke fase in het mensenleven kent het zijn ups en downs, alleen lijkt het in een versnelling hoger te zitten. Van het ene op het andere moment schakelt luidkeels gelach over in een hevige huilbui, schijnbaar zonder aanleiding. Om de rollercoaster bij te houden moet je de onderliggende mechanismen kennen, de tandwielen die elkaar in beweging zetten. Minuscule details, die tussen de soep en de patatten, op sarcastische toon, worden gedeeld, onthullen vaak de zwaarste last op iemands schouders.

Het is lunchpauze en Jooins vriendinnen zijn diep in gesprek. Al lachend geeft iemand toe hoe heftig haar bloedverlies is. “Maar de dokters zien niets aan mijn baarmoeder, dus volgens hen zijn het gewoon mijn regels.” “Maandverband is niet genoeg, moet ik anders ook nog een pamper dragen?”

“Maar allee”, “ieuw”, hoor ik zachtjes in de zaal. Ze vinden het maar walgelijke grapjes… Ik walg ook, gedegouteerd door de medische gaslighting.

Wat?

Medisch gaslighting.

Heb je dat zelf verzonnen?

Nee, zoek maar op, het is een ding. Zo wanneer dokters je klachten ontkennen, minimaliseren, doen alsof ze niet bestaan. “Het zijn gewoon je regels.” “Het is waarschijnlijk psychosomatisch.” Klassieke excuses waar ze eigenlijk mee bedoelen: “De-tests-komen-negatief-terug-en-ik-weet-het-eigenlijk-zelf-niet-en-of-heb-ook-geen-zin-om-het-te-onderzoeken-maar-in-plaats-van-dat-toe-te-geven-schuif-ik-de-schuld-op-jou-als-patiënt”…

Het is zowat een van de grootste problemen in onze medische sector at the moment. Heeeel veel vrouwen doen er dus jaren over voor zo ooit een diagnose krijgen, door dus medisch gaslighting.

Owh. Heftig.

Ja, heftig.

Small dick energy.

Ha, ja. Inderdaad. Allemaal small dick energy. Het is helaas ook niet één rotte appel, het zijn er zoveel… dokters die –

Over appels gesproken…

Hmmm.

Waarom al die appels in The World of Love?

Ik denk om haar onderdrukte trauma te visualiseren? Te tonen dat het alledaagse leven gevuld kan zijn met kleine triggers. Tonen dat Jooin er zorgeloos kan uitzien, maar toch een zware last op haar schouders draagt, één die altijd aanwezig is, in de meest banale dingen.

Ja. Maar nog steeds, waarom dan appels? Heeft het iets met haar oom te maken?

Misschien.

Of… Genesis 3, Adam en Eva, weetjewel, Eva die de appel at en wordt gestraft.

Slim… misschien een beeeeeeeeetje vergezocht.

Hmm, misschien een beetje. Maar… Ik weet niet… Het voelt alsof, alsof dat sinds Eva een beet nam van die appel, vrouwen zoveel wordt verweten. Alsof alle vrouwen sluwe verleidsters zijn die zich niet aan de regels (kunnen) houden, alsof we dé grote vijand zijn van de patriarchale traditie, terwijl Adam evengoed schuldig is. HIJ heeft óók van die appel gegeten, HIJ kon haar tegenhouden, maar HIJ nam óók een hap, en schoof dan gewoon alle schuld op Eva.

Iemand moet de slechterik zij-

Maar het is toch niet onze schuld? Het is toch niet alleen Eva’s schuld?! HIJ heeft ook gezondigd.

’t Is een parabel, het moet een beetje duidelijk zijn. Tegenstellingen zijn behapbaar, nuance is dat nie-

Dus zolang het maar simpel genoeg is om de moraal of whatever te begrijpen, maak het niet uit wie er wordt gekwetst?

’t Gebeurt zo vaak. Dingen worden neergepend zonder al-te-veel-nadenken over nuance. Die petitie, waar Jooin zich zo aan ergerde; “seksuele-aaranding-laat-diepe-wonden-achter-die-nooit-verdwijnen-en-vernietigen-het-leven-van-slachtoffers voor—al—tijd ”, daar is ook nog geen minuut stilgestaan bij de manier hoedat ze het verwoorden.

Dat leek inderdaad ook die man zijn eerste dag op aarde, zoiets zeg je nu toch niet? Laat staan een tiental keer uitprinten… Jooin was toch ook écht met haar gat in de boter gevallen als het aankwam op haar directe omgeving. “Je zit gewoon te ingewikkeld in elkaar voor mij om te begrijpen”, stel—je—voor, uw lief maakt het zó uit. Écht een kùtmove.

Ben jij je ooit op ADHD getest?

Wat?

Niks, zomaar, maakt-niet-uit-was-gewoon-een-vraag. Inderdaad kutmove, maar… hij was tenminste een beeeetje eerlijk. Gaf toch op een manier zijn eigen gebrek toe.

Denk niet dat hij het zó bedoelde… maar fair. De fout bij haar persoonlijkheid leggen en zelf ook een gebrek toegeven is al ieeeetsjes beter dan enkel de fout op haar afschuiven.

Alleszins beter dan leerkrachten die iedereen waarschuwen dat je “onhandelbaar” bent of… wat-was-het-nu-al-weer… “verontrustend gedrag” vertoont? Toch gek, dat een vrouw eerst als angstaanjagend beschouwd moet worden vooraleer ze haar serieus kunnen nemen.

Toch wel graaf, toen nonkel Phoon verklapte dat de slimste en angstaanjagendste persoon die hij kende een vrouw was die door de hele bende gerespecteerd werd.

I guess.

Vind je van niet dan?

Jawel, maar ik wil niet altijd eng zijn. Ik hoop dat Raelynn gelijk had in haar monoloog, dat op-een-dag, de nieuwe toekomst die ons werd beloofd, ook echt nieuw zal zijn, dat men niet bang hoeft te zijn om naar ons te luisteren, dat ze gewoon luisteren.

Phew, zo diepzinnig.

Lach je me n-

Neen-neen-totaal-niet. Het klinkt heel ontroeren-

Oké, je bent dus echt aan het la-

Neeee, oprecht. Breng het op een podium… à la spoken word of oeehhh doe een interpretatieve dans.

Hey!! Niets tegen interpretatieve dans, ik voel toch stiekem dat het onze roeping is hoor. Serieus!! Voor ik John Proctor zag, wist ik niet dat ‘Green Light’ van Lorde zo goed zou passen als pleidooi tegen (seksueel) machtsmisbruik… of-euh… Je kan ook zoals die meiden in Amoeba het ontstaansverhaal van Singapore visualiseren in lichaamsbewegingen. Onderschat de kracht van interpretatieve dans niet!

Hmmm, en dan ook zoals die meiden in Amoeba je verkleden als een vis, of anders liever als de Singaporese Merlion-half-leeuw-half-vis?

Laat maar, ik voel me al vis genoeg. Na al die commentaar van mijn vader: “Jullie zijn toch allemaal bakvissen!”

Bakvissen?

Ja? Dat nog nooit hoeven aanhoren… pubermeisjes die bakvissen worden genoemd? Omdat – ik weet eigenlijk niet exact waarom – vermoed omdat ze hetzelfde typische gedrag vertonen; giechelen, “aanstellen” – de stereotiepe vooroordelen. Dacht dat iedereen dat wel kende… dat daarom Choo Xin Yu ook die hele monoloog bracht over het willen ontsnappen uit dit aquarium waarin we ons bevinden.

Van zo’n commentaar wil je het soms toch echt uitschreeuwen.

Een vogeltje zei me dat een carwash een goeie plek is daarvoor.

Een vogeltje? Of haal je gewoon inspiratie uit The World of Love en Amoeba?

Je hebt me door… Gewoon in een klaslokaal kan ook hoor, maar dan met een paar zoals in John Proctor, dat zag er me echt bevrijdend uit oooof… het van de daken roepen zoals Natalia.

Natalia nam het spreekwoord wel erg serieus… het-van-de-daken-schreeuwen.

Maar het zag er wel echt zoooo goed uit.

Schreeuwen zou inderdaad goed doen.

Zouden we?

 

Tijdens MOOOV Filmfestival in Brugge begeleidt Fantômas jonge critici in hun reflectie over film. In 2026 namen Annelies Bodiang, Axel Leplae, Donna Hollebeek, Fay De Maesschalck, Merel Ouwerkerk en Nikka Rombeau deel aan de workshop.

 

en zwaluwen zullen hun eieren leggen

Tijdens de workshop filmkritiek op het festival MOOOV in Brugge doen gretige kijkers uiteenlopende indrukken op. Sommige ervaringen op het scherm en buiten de filmzaal beginnen te rijmen, zoals in het visuele essay en zwaluwen zullen hun eieren leggen.

Een festival in flarden

Het programmaboekje; een kleurrijk kompas dat orde brengt in het chaotische landschap dat een filmfestival zoals MOOOV kan zijn. Wat zou het kwijt willen, mocht zo’n bundel papier ons kunnen toespreken?

 

 

Lighting 101 – Easy tutorial

Tijdens het festival MOOOV verbleef een groep jonge filmliefhebbers in Brugge om deel te nemen aan de workshop filmkritiek van Fantômas. Beelden komen op hen af in de bioscoop en via hun telefoon. Welke beelden zijn van deze tijd?

De meningenfabriek van een “cinefiel”

Is een cinefiel wel altijd cinefiel? Filmliefhebbers zijn vaak niet op hun mondje gevallen om een mening of twee over cinema te delen. Is een kritische houding echter niet meer dan een stortvloed straffe meningen? Of een vluchtroute richting zelfbevestiging…

 

 

Versplinterd in een te grote rode stoel

Tijdens de Young Critics-workshop op het festival MOOOV in Brugge stellen de deelnemers zich niet alleen vragen bij wat het scherm hen presenteert, maar ook bij hoe zij op hun beurt de filmervaring kunnen presenteren. In soms schurende dialoog tussen film en schrijver, tussen projectie en realiteit, en tussen meer dan één kijkende ik.