Eindeloos baantjes trekken

Schoonheid staat voorop. Dat maakt Kristen Stewart onmiddellijk duidelijk in haar adaptatie van Lidia Yuknavitch’s gelijknamige memoires, die het leven volgt van schrijver en zwemmer Lidia (Imogen Poots), wier jeugd getekend is door het trauma van haar vaders seksueel misbruik. Lidia weet te ontsnappen in competitief zwemmen; haar prestaties bezorgen haar een studiebeurs voor een universiteit ver weg van haar ouders, waarna een tumultueus leven volgt van middelenmisbruik en gefaalde relaties. Dit alles wordt weergeven in oververzadigde 8mm-beelden. De fluisterende stream of consciousness als voice-over maakt zwemmen tot een rijke bron van metaforen voor verlossing en traumaverwerking. Alhoewel The Chronology of Water veel lijkt te willen vertellen, laat hij zien dat wanneer stijl de overhand krijgt, er weinig gezegd kan worden.

De film volgt vrij lineair de hoogte- en vooral dieptepunten van Lidia’s leven, die regelmatig worden onderbroken door fragmenten uit haar verleden en toekomst. Aan het begin van de film vormen ze een lange montage van korrelige, extreme close-ups die soms op duizelingwekkende snelheid door elkaar heen worden geknipt. Het zijn onmiskenbaar mooie beelden, vol handen en vloeistoffen: een roos van bloed in een handpalm, vingers die in natte huid knijpen, een vuist vol aarde boven een glinsterend meer. Naarmate de film en Lidia’s verhaal meer structuur krijgen, ontplooien sommige van deze fragmenten zich tot een soort tragische Easter eggs. De vuist met aarde, bijvoorbeeld, blijkt geen aarde te zijn, maar de as van Lidia’s kind met haar eerste man, een dochter die vlak na haar geboorte overlijdt. De emotionele kracht van deze specifieke onthulling werkt, maar door de overdaad aan esthetische beelden van Lidia’s andere trauma’s neemt de impact langzaam af. Ze werken meer isolerend dan dat ze mij dichter bij Lidia’s ervaringen brengen.

The Chronology of Water is heus niet de eerste film die trauma esthetiseert. Ik heb geen vast standpunt over de ethische correctheid ervan, maar ik zou hopen dat deze benadering een uiteindelijk doel heeft. Typischer zou zijn dat ‘helen’ het lichtpuntje biedt en schoonheid toevoegt aan het lijden. Hoewel het gehaaste einde suggereert dat Lidia enigszins geneest van haar verleden door over haar trauma te schrijven en vervolgens abrupt een liefdevolle echtgenote en moeder wordt, komt deze evolutie nauwelijks in beeld. In de plaats daarvan valt de film in herhaling, met montages van de trauma’s in Lidia’s leven die ergens tussen een kortfilm van Jonas Mekas en een muziekvideo van Sabrina Carpenter schommelen. Behalve dat dit licht storend aanvoelt voor thema’s als kindermisbruik en verkrachting, komt Lidia’s genezing zo ook over als een nabeschouwing in plaats van een ontwikkeling.

Inhoudelijk kiest The Chronology of Water voor een vergelijkbare aanpak: de film zet heftige onderwerpen centraal, maar draait rond de pot in naam van de poëzie. Doordat de vertelling grotendeels gedragen wordt door Lidia’s voice-over, telt elk woord. Haar schrijven en haar gedachten schrikken niet weg van rauwe eerlijkheid over taboes van huiselijk geweld en seksueel misbruik, maar na het zoveelste choquerende statement sijpelt de energie daarvan eerder weg in leegte dan te leiden tot catharsis. Daartegenover staan momenten van luide stiltes. Bijvoorbeeld in de scènes tussen Lidia en haar zus Claudia (Thora Birch), die zoals zij heeft moeten lijden aan het monsterlijk geweld van hun vader. Met weinig woorden drukt Claudia enorme pijn en schaamte uit. Een grote prestatie voor Birch als actrice, maar een tekortkoming voor haar personage. Terwijl Lidia’s verleden zich als thema aan me opdringt, wordt een levende getuige, en een medeslachtoffer, gereduceerd tot een zwijgende bijfiguur. Momenten van stilte kunnen grote impact dragen, maar voelen hier als gemiste kansen en lijken niks meer uit te drukken dan dat de littekens in Lidia’s leven diep lopen – wat de film al meteen had duidelijk gemaakt. Het is Lidia’s verhaal, maar een blik vanuit Claudia’s perspectief had misschien een tijdelijke verlossing kunnen zijn van de herhaling waarmee Lidia’s innerlijke wereld wordt geschetst.

Bij momenten zorgen het geluid van water en de glinsterende beelden voor een meditatieve kijkervaring. Verzwaard door het eigen gewicht verdrinkt die innerlijkheid echter in een zee van grote thema’s. Wanneer er wel wordt gesproken, wordt er te weinig gezegd, en wanneer beeldtaal voor zichzelf zou moeten spreken, zien we te veel om in één keer te kunnen verteren. William Faulkner wordt herhaaldelijk aangehaald als literaire held van Lidia en Stewart lijkt zijn innerlijke, betoverende taal filmisch te willen evoceren. Hoewel dat bij momenten lukt, blijft The Chronology of Water steeds tussen de oren van Lidia hangen, terwijl Faulkner typisch net van meerdere perspectieven gebruikmaakt. Stewart duikt in Lidia’s psyche, maar de stilistische keuzes maken snel duidelijk dat wat eerst een glinsterende oceaan leek, uiteindelijk niet meer blijkt te zijn dan een afgebakend zwembad.