Een toekomst in scherven

Wat als je op een dag de boel aan het verbouwen bent want er zit een vochtplek op het plafond omdat de voegen in de douche van de bovenbuur zijn losgekomen en er is al een hele tijd water aan het lekken maar je hebt het nooit gemerkt want het zit in dat donker hoekje van je appartement waar de jassen hangen en waar je eigenlijk nooit het licht aandoet. Je kijkt dan naar de bedrading op zoek naar schade en vindt daar een buis waar op staat “ICI”. Je haalt dan de plastic behuizing van de kabel en vindt daar een opgerold briefje, geschreven in 2025 door dezelfde handen die de kamers van je thuis hebben gemetseld: “Hallo, ik weet niet hoelang een mens leeft, maar we hebben hard aan dit huis gewerkt, en ik hoop wanneer je dit vindt, dat de wereld een betere plek is.”

In Wishful Filming vraagt Sarah Vanagt ons te herinneren aan onze capaciteit om te wensen, om onze woorden de toekomst in te werpen en ze daar vast te haken. Terwijl ze door de straat wandelt, wenst de vetgedrukte uitroep van een sticker op een verkeerslicht ons Courage!, en aan de overkant spugen zwarte letters op het monument van Leopold II: es-tu confortable, assassin? Vanagt pitst in haar nieuwe film aan de huid van Brussel en kruipt erin.

Op verschillende werven verspreid over de stad vraagt Vanagt de bouwvakkers een wens te schrijven op een blad papier en die vervolgens in te metselen in het geraamte van het gebouw, of onder een straatsteen. Niet vaak zien we inderdaad het moment dat een wens gemaakt wordt, of zien we de hand die de woorden in het papier drukt. De filmmaker stelt zichzelf aan als getuige van dit onbeduidende, vaak private moment en archiveert zo het heden als een voltooid feit. Je zou kunnen zeggen dat Vanagts werk – ook voorbij het kader van deze film – gedreven wordt door het haastig najagen van verschillende tijdlijnen. In Wishful Filming eert ze in het bijzonder het “ostracon”, een scherf aardewerk of steen die men in de oudheid gebruikte als een soort kladpapier. Omdat scherven overal lagen en niets kostten, werden ze vaak gebruikt op bouwplaatsen om administratieve zaken bij te houden – hoeveel loon iemand kreeg, welk materiaal er werd gebruikt, wie er om welke reden afwezig was enzovoort. Het is een reflex van arbeiders over de hele wereld en over millennia heen, om een spoor van zichzelf achter te laten in het lichaam van een gebouw voor het wordt dichtgemaakt en de muren worden geplamuurd.

Vanagt reikt de uitnodiging tot deze informele traditie uit naar Brussel in zijn geheel, een stad die sowieso al de reputatie draagt een eeuwige bouwwerf te zijn. Door simpele, weloverwogen handelingen toont ze hoe het stedelijk geheugen zich materialiseert in de straten van Brussel en zijn architectuur. Terwijl de ene hand in de gleufjes tussen kasseien kotert, registreert de andere het stadsweefsel met de camera. Vanagt creëert kleine constellaties waarin heden en verleden zich opnieuw met elkaar configureren. Zo lijkt ze te suggereren dat geheugen iets actiefs is: een unieke constructie die voortdurend wordt geproduceerd in de ontmoeting tussen kijker, plaats en tijd.

Het wandelen is voor Vanagt een fundament van haar filmmaken. “Het is een manier van denken, een manier van burger zijn”, zei ze in haar nawoord op Festival En ville!. Elke stap een ademteug in, en weer uit. Het voetgangersperspectief vangt de willekeurige gedachten op die anders aan ons verloren gaan in het dagelijks gependel. Ze begint aan een draaidag met niets anders dan een leeg vel transparante folie en een rode stift, waarmee ze een tweede scherm tussen de kijker en de stad plaatst. Deze directe aansprekingen functioneren vrijwel als een spiegel en brengen de aandacht naar de daad van het kijken zelf: je maakt nu als kijker deel uit van het archief.

De film voelt ook aan als een repetitie, een oefening. De bouwvakkers schrijven boodschappen naar een volgende generatie, alsof ze vluchtlijnen uitwerpen en daarmee de materiële werkelijkheid van vandaag overstijgen – een werkelijkheid die ons allemaal overkomt als een overweldigende waterval aan chaos waardoor een toekomstbeeld wazig wordt. Het lijkt alsof Vanagt wil zeggen: wensen is repeteren voor de toekomst. De verborgen woorden vormen een alternatieve cartografie die ons terugbrengt naar onze eigen capaciteit om te handelen. Wishful Filming is een kleine maar volhardende tegenbeweging die erin slaagt onze mentale vermoeidheid op afstand te houden.