Briefwisseling: En ville!

Liefste Brussel,

Tijdens Festival En ville! doorkruis ik je dagelijks. Ook na zeshonderd dagen zonder regering blijf ik je bouwwerken, je constante ruis van constructiegeluiden en je busomleidingen met de mantel der liefde bedekken. Terwijl ik met mijn fiets een weg probeer te vinden door je dofheid, bedenk ik me dat het net de staat van steden is om altijd in constructie te zijn, in een voortdurende herwerking van zichzelf. De politieke keuzes die eraan ten grondslag liggen, lijken verborgen onder een stoflaag, in een transformatie waarin mensen schaduwen worden van stedenbouwkundige beslissingen.

In mijn Fantasmagoria, die ook op En ville! speelt, probeerde ik dat fenomeen te verbeelden via de gigantische standbeelden in Skopje, die de bevolking reduceren tot figuranten in hun eigen stad. Ik bedenk me dat ik zelf een figurant word in dit eeuwige bouwen aan een toekomst die aan helderheid verliest, als een kleine fietser die verdwijnt in een dystopische mist.

Van niet bouwen…

In Imago reist filmmaker Déni Oumar Pitsaev terug naar een Tsjetsjeense enclave in het Kaukasusgebergte. Hij zwerft door een grenzeloos berglandschap terwijl hij met zijn familie discussieert over het bouwen van een huis op een geërfd stuk land, zonder de intentie om het ooit werkelijk te bouwen. Twee neven rennen over het nog onbebouwde veld en fantaseren over koffie die nog niet is gezet, terwijl ze elkaar vertellen over families die nog niet zijn gesticht. Pratend over problemen die zich nog niet hebben voorgedaan, rijst de vraag wat het betekent om daar een film over te maken en wat film maken dan is, behalve de grenzen van de realiteit voelbaar maken en voorstelbaar maken wat er buiten die grenzen valt. Pitsaev toont aan dat een film maken over niet bouwen net dát kan bouwen zonder het ooit te realiseren.

… tot wel bouwen

Bouwen is een activiteit: een actieve handeling die iets in de wereld installeert. Wishful Filming van Sarah Vanagt volgt verschillende handen, met zand onder de nagels en blaren op de palmen, verhuld in beige handschoenen en omringd door zilveren ringen, die briefjes bekladden met een vierkleurenpen en zorgvuldig verstoppen in het beton waarmee ze de Brusselse stad vormgeven. Een van hen schrijft dat het beter is om geschiedenis te maken dan om ze te leren; grinnikend verdwijnt het papier in de grijze, plakkerige massa. Zo borduren de arbeiders wensen als wereldvrede in de concrete realiteit van het Brusselse gewest. In haar close-ups vangt Vanagt de handelingen als een voortdurende activiteit, die ze vermengt met shots van stickers en geschilderde boodschappen uit het straatbeeld. Ze bouwt een nieuwe stad: een stad van dromen die zich achter losse stenen verschuilt.

Overbouwen…

In Locus cordis maakt Alhasan Yousef de afstand voelbaar tussen de Golanvallei, waar zijn familie zich bevindt, en de plek waar hij nu is. Röntgenfoto’s en extreme close-ups van kippenvel breken door tot in zijn lichaam, die hij contrasteert met Street View-shots waarin hij ontdekt dat Trump Heights al jaren in opbouw is boven op de Golanhoogvlakte. In zijn geluidsband verzamelt hij stemmen, opnames van familieleden die hem vragen stellen, hem willen aanzetten om naar huis te komen. Hij naait deze stemmen aan elkaar en probeert met roepgeluiden een brug te bouwen die de afstand tot thuis dicht en de Trump Heights omver te blazen, zodat hij voor zichzelf opnieuw kan bouwen.

… werkt bevrijdend.

Een huis bouwen betekent jezelf kunnen representeren, ontsnappen aan de dromen en verlangens van iemand anders. Het is het in eigen handen nemen van de verbeelding. Ik denk aan Recollection (2015) van Kamal Aljafari, die ik voor het eerst zag op het Courtisane Festival en onlangs opnieuw in Cinema Nova. Daarin reconstrueert hij een stad door archiefmateriaal digitaal te retoucheren, in te zoomen op aarde, bakstenen en de barsten ertussen. Vanuit deze individuele sensaties, vanuit een tastbare voeling met wat overeind is gebleven, brengt hij een collectief geheugen tot leven. Ik kijk ernaar uit om te zien hoe hij dat in With Hasan in Gaza doortrekt, door MiniDV-tapes te verzamelen en in te zetten om een levendig Gaza te creëren, bevolkt door herinneringen aan markten, stranden en lachende gezichten.

Is film dan geen krachtiger bouwinstrument dan een drilboor?

Ik weet niet of een camera, een beeld of een geluidsband genoeg is om een huis te bouwen, maar ik geloof wel dat film een tijdelijke verblijfplaats kan creëren: een ruimte waarin je jezelf even kan losmaken van een politiek dominante architectuur. In een stad die zichzelf voortdurend herschrijft, kan film een manier zijn om te blijven, om aandacht te installeren waar beton alles dichtstrijkt. Misschien is dat wat bouwen vandaag kan betekenen: niet toevoegen, maar ruimte maken.

Merlijn

 

Voor het eerst de wereld zien

Hair, Paper, Water,… van Trương Minh Quý en Nicolas Graux duikt het leven en de taal van de Rục-gemeenschap in Centraal-Vietnam in. Kijkend naar hun documentaire sijpelen gedachten binnen over de fragiliteit van taal, die tegelijk ook zorgt voor een houvast waardoor het hele bestaan vorm krijgt.

Het kijken voorbij

Na een eerste gedachtewisseling waren Gilles Vandaele en Leon Decock nog niet uitgeschreven over de documentaire DIRECT ACTION. Hun nieuwe brieven buigen zich over de vraag welke plek een film kan innemen tussen de afgebeelde ervaring en de woorden die op de film volgen.

 

 

Briefwisseling: Viennale

Fantômas ontvangt en stuurt briefpost vanuit de filmzaal en wandelgangen. Ditmaal een bericht van op de Viennale.

Briefwisseling: Visite

Fantômas ontvangt en stuurt briefpost vanuit de filmzaal en wandelgangen. Ditmaal een bericht aan het festival Visite in Antwerpen, op de vooravond van hun recentste editie.

 

 

Briefwisseling: Courtisane

Fantômas ontvangt en stuurt briefpost vanuit de filmzaal en wandelgangen. Ditmaal een bericht van op het festival Courtisane in Gent.

Briefwisseling: IFFR

Fantômas ontvangt en stuurt briefpost vanuit de filmzaal en wandelgangen. Ditmaal een bericht van op IFFR.

 

 

Briefwisseling: Berlinale

Fantômas ontvangt en stuurt briefpost vanuit de filmzaal en wandelgangen. Ditmaal een bericht over Bas Devos’ Here en andere Berlinale-films.